Blog - Scriptie HKU

Over onze omgeving, co-creatieve gebiedsontwikkeling, leegstand, locatiemarketing en de netwerksamenleving. Ook frustratieinspiratie.

Rollen bij herontwikkeling

Eisse Kalk geeft in zijn boek Nieuw leven voor meer gebouwen een uitleg van de betrokkenen bij herontwikkeling en hun rollen. Hij noemt de eigenaar, initiatiefnemer, buurt en gebruikers, overheid, financier en procesbegeleider/adviseur. In dit rijtje viel mij op dat de architect/ontwerper niet genoemd wordt.

 Ik zal u zo kort mogelijk uitleggen wat er wel staat in het boek van Eisse Kalk:

Initiatiefnemers De initiatiefnemer is de onvermoeibare en enthousiaste trekker van het herontwikkelingsproject met een duidelijke boodschap. Deze partij wil doen! Zijn doel bereiken.
Overheid De overheid kan verschillende rollen aannemen. Zij kan initiatiefnemer/opdrachtgever zijn, maar ook (en dit woord gebruikt Eisse Kalk niet in zijn boek) facilitator. Deze partij wil een sociaal en economisch sterke stad.
Marktpartijen Marktpartijen zijn de bank, de belegger, de ontwikkelaar en de exploitant. De exploitant toetst de financiële haalbaarheid van het project, de ontwikkelaar zoekt beleggers en de beleggers gaan naar de bank. Heldere taakverdeling. Ouderwets ook, maar dat terzijde. Deze partijen willen zekerheid, wat ook bleek uit de bijeenkomst “Pak leegstand van kantoren aan” (zie hiervoor het artikel gebruiker gezocht t.e.a.b.).
Corporaties Het wordt mij niet duidelijk wat hun rol is, maar ik neem aan dat zij initiator kunnen zijn. Corporaties willen woningen bieden en geld verdienen, lijkt mij zo.
Gebruikers In eerste instantie zijn gebruikers vooral belangrijk voor het behoud van een gebouw. Zolang er gebruikers zijn kan er immers niet gesloopt worden. Ook kunnen gebruikers de rol van ontwikkelaar op zich nemen. Zij willen het pand en hun ruimte behouden.
Bewoners Met bewoners bedoelt Eisse Kalk de omwonenden. Ook zij kunnen vechten voor het behoud van een pand, maar vooral ook voor hun behoeften. Om te krijgen waar zij behoefte aan hebben kunnen zij de verantwoordelijkheid van het pand op zich nemen en mede-aandeelhouder worden. Zij sluiten zich hiervoor aan bij de initiatiefnemer. Bewoners willen dat het pand van toegevoegde waarde is voor de omgeving; hun buurt.

 

Somber Utrecht aan het kanaal

Een verhaal over Kanaleneiland, Utrecht. Het lijkt me een duidelijk verhaal: we hebben een prachtig stukje Utrecht verpest en geven de bewoners de schuld. Heeft iemand wel eens comfortabel op een hek-stoel gelegen? Wie wordt er blij van opsluiting, gebarsten straten en speelt op beton?

De rol van de ‘architect’

De ontwerper heeft een maatschappelijke rol en de architect, bestaat die wel? Volgens het rapport ‘De nieuwe architect’ van atelier Kempe Thill (2010) heeft de architect een sleutelpositie in de bouw. Architecten vervullen volgens hen een maatschappelijke rol van een beduidende dimensie, omdat de architect is inmiddels de enige “bewaker” is van het publieke belang.

Dit is volgens atelier Kempe Thill, omdat opdrachtgevers zijn veranderd in veelkoppige structuren waar de essentie, namelijk een waardige leefomgeving creëren is vertroebeld.

In de gedragsregels van de BNA staat het volgende over de rol van de architect: “De architect is gehouden de opdrachtgever onafhankelijk en deskundig in een vertrouwenspositie als adviseur ter zijde te staan. De architect behartigt de belangen van de opdrachtgever naar beste weten en kunnen, in het besef niet alleen verantwoordelijk te zijn jegens de opdrachtgever, maar ook tegenover de samenleving, de omgeving en de collega’s.”

Uit het bovenstaande komt naar voren dat de rol van de ontwerper vooral maatschappelijk is; zij maken een ontwerp niet alleen voor een opdrachtgever, maar ook voor de omgeving van het ontwerp en de samenleving.

Ir. Barbara Reinier en Ir. Leentje Volker hebben onderzocht of een bredere rol, de rol van een ‘systeemintegrator’, een bijdrage levert aan de rol van de architect in de bouwsector. Zij beweren dat de rol van systeemintegrator de architect niet onbekend is. “In de ontwerpfase krijgt de architect over het algemeen de taak ‘ontwerpintegratie’ opgedragen. Ontwerpintegratie houdt in dat het ontwerpproces zodanig wordtgeorganiseerd en gefaciliteerd dat het bouwkundig, het constructief en het installatietechnisch ontwerp van meet af aan goed op elkaar worden afgestemd (DNR 2005).” (p.2)

Volgens het onderzoeksrapport zijn ontwerpers die integraal werken te onderscheiden in zes profielen. Ook zeggen zij het volgende over ontwerpers: “Alle geïnterviewde architectenbureaus hebben 1 grote gemene deler, namelijk dat het allemaal, in de eerste plaats, ontwerpbureaus zijn. Architectuur en dus de ontwerpcomponent is de core business van de onderzochte organisaties.” (‘Architectuur en innovatie’, 2008, p25)

De zes profielen zijn:
1. het ontwerpbureau (sec)
2. de integraal service verlener
3. de product ontwikkelaar
4. de initiërend systeem integrator (vergelijkbaar met projectontwikkelaar)
5. de coördinerend systeem integrator
6. de producerend systeem integrator

Deze zes profielen tonen aan dat de definitie ‘architect’ of ‘architectenbureau’ geen duidelijke betekenis heeft. Een architectenbureau kan zich alleen op het ontwerp focussen en zorgen dat deze juist uitgevoerd wordt, maar een architectenbureau kan ook initiatior zijn: de locatie kiezen, financiering verzorgen en het project van begin tot eind bedenken en leiden.

De BNA heeft in 2009 een Masterclass Architect en gebiedsontwikkeling ontwikkeld, omdat hier volgens hen kansen voor ontwerpers liggen. BNA zegt hierover het volgende: “Gebiedsontwikkeling is de rode draad bij de uitvoering van de Nota Ruimte. De gedachte bij gebiedsontwikkeling is dat de ruimtelijke opgave niet meer bepalend is voor een ontwikkeling maar juist de maatschappelijke opgave vanuit het gebied zelf.” (http://www.bna.nl 03-03-2010, geraadpleegd op 02-02-2011)

Even terug naar mijn woorden aan het begin van dit FPplan: “NB: wanneer ik spreek over een architect, heb ik het over ‘hij of zij die gebouwen ontwerpt en onder zijn of haar leiding doet uitvoeren’. Wanneer ik spreek over een ontwerper, heb ik het over de vormgever van een gebouw of gebied.” De definitie voor de architect heb ik uit het woordenboek. Als een architect werkelijk alleen gebouwen ontwerpt (en deze ontwerpen ook uitvoerd) en de rol van deze architect verbreedt zich naar gebiedsontwikkelaar, is de architect geen architect meer, maar een ontwerper geworden. De BNA zou stedenbouwkundigen nu ook toe moeten laten als lid.

Conclusie: het woord architect heeft niet meer de juiste betekenis, waardoor ik gedwongen ben het woord ‘ontwerper’ te gebruiken. Deze ontwerper heeft een maatschappelijke rol.

Bewegwijzering AL16 – STW

Voor Stichting Tijdelijk Wonen (STW) hebben wij de bewegwijzering aangebracht in hun nieuwe gebouw ‘AL16’. Ik was coördinator van de groep, een leuke rol waar ik veel van geleerd heb.

Zie het presentatiefilmpje van het project, van concept tot uitwerking hier en een bekijk het nieuwsitem op RTV Utrecht waarin ik vertel over het project via deze link.

Persbericht (novemver 2010):
In opdracht van STW hebben studenten van de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht (HKU) de bewegwijzering aangebracht in het oude schoolgebouw aan de Archimedeslaan. Het doel hiervan? De stad Utrecht naar binnen halen!

Op de bovenste drie verdiepingen van het schoolgebouw heeft STW 192 woningen en haar kantoor gerealiseerd. De bewoners zijn voornamelijk studenten, gemiddeld tussen de 18 en 23 jaar oud en vaak nieuw in Utrecht. Om deze reden willen de studenten van de HKU de bewoners het Utrecht-gevoel meegeven en een saamhorigheidsgevoel creëren onder de bewoners.

Het naar binnen halen van de stad doen zij door de plattegrond van Utrecht over het gebouw te leggen: ieder woonblok is vernoemd naar een buurt in de stad en iedere gang heeft een bekende straatnaam uit die buurt. De weg naar de woningen toe herinnert de bewoner aan de stad door middel van de Utrechtse bewegwijzeringsborden en Street Art van Utrechtse kunstenaars. In het voorportaal naar de woongangen staat de plattegrond van de stad uitgebeeld met herkenbare tekeningen uit de betreffende buurt.

Bijzondere aandacht is besteed aan de gemeenschappelijke woonkeukens. Middels een ruimtelijke ingreep is hierin de identiteit van de buurt verbeeld. Zoals in woonruimte Lombok, waar een cluster van diverse hanglampen het multiculturele karakter van deze buurt laat zien.

Daarnaast komen in iedere woonkeuken door de HKU’ers ontworpen meubels die niet alleen bank of stoel zijn, maar meerdere functies krijgen. Hiermee wordt voorzien in de wisselende behoeften in het gebruik van deze woonkeukens, zoals samen eten, ontspannen en het geven van een huisfeest, of buurtfeest.

Tot slot is ieder woonblok in het bezit van een kunstwerk dat, met een knipoog, iets vertelt over de buurt.

Categorieen

Recent

Tags

@EmilieVlieger

  • @EmilieVlieger