De rol van de ‘architect’

De rol van de ‘architect’

De ontwerper heeft een maatschappelijke rol en de architect, bestaat die wel? Volgens het rapport ‘De nieuwe architect’ van atelier Kempe Thill (2010) heeft de architect een sleutelpositie in de bouw. Architecten vervullen volgens hen een maatschappelijke rol van een beduidende dimensie, omdat de architect is inmiddels de enige “bewaker” is van het publieke belang. Dit is volgens atelier Kempe Thill, omdat opdrachtgevers zijn veranderd in veelkoppige structuren waar de essentie, namelijk een waardige leefomgeving creëren is vertroebeld.

In de gedragsregels van de BNA staat het volgende over de rol van de architect: “De architect is gehouden de opdrachtgever onafhankelijk en deskundig in een vertrouwenspositie als adviseur ter zijde te staan. De architect behartigt de belangen van de opdrachtgever naar beste weten en kunnen, in het besef niet alleen verantwoordelijk te zijn jegens de opdrachtgever, maar ook tegenover de samenleving, de omgeving en de collega’s.”

Uit het bovenstaande komt naar voren dat de rol van de ontwerper vooral maatschappelijk is; zij maken een ontwerp niet alleen voor een opdrachtgever, maar ook voor de omgeving van het ontwerp en de samenleving.

Ir. Barbara Reinier en Ir. Leentje Volker hebben onderzocht of een bredere rol, de rol van een ‘systeemintegrator’, een bijdrage levert aan de rol van de architect in de bouwsector. Zij beweren dat de rol van systeemintegrator de architect niet onbekend is. “In de ontwerpfase krijgt de architect over het algemeen de taak ‘ontwerpintegratie’ opgedragen. Ontwerpintegratie houdt in dat het ontwerpproces zodanig wordtgeorganiseerd en gefaciliteerd dat het bouwkundig, het constructief en het installatietechnisch ontwerp van meet af aan goed op elkaar worden afgestemd (DNR 2005).” (p.2)

Volgens het onderzoeksrapport zijn ontwerpers die integraal werken te onderscheiden in zes profielen. Ook zeggen zij het volgende over ontwerpers: “Alle geïnterviewde architectenbureaus hebben 1 grote gemene deler, namelijk dat het allemaal, in de eerste plaats, ontwerpbureaus zijn. Architectuur en dus de ontwerpcomponent is de core business van de onderzochte organisaties.” (‘Architectuur en innovatie’, 2008, p25)

De zes profielen zijn:
1. het ontwerpbureau (sec)
2. de integraal service verlener
3. de product ontwikkelaar
4. de initiërend systeem integrator (vergelijkbaar met projectontwikkelaar)
5. de coördinerend systeem integrator
6. de producerend systeem integrator

Deze zes profielen tonen aan dat de definitie ‘architect’ of ‘architectenbureau’ geen duidelijke betekenis heeft. Een architectenbureau kan zich alleen op het ontwerp focussen en zorgen dat deze juist uitgevoerd wordt, maar een architectenbureau kan ook initiatior zijn: de locatie kiezen, financiering verzorgen en het project van begin tot eind bedenken en leiden.

De BNA heeft in 2009 een Masterclass Architect en gebiedsontwikkeling ontwikkeld, omdat hier volgens hen kansen voor ontwerpers liggen. BNA zegt hierover het volgende: “Gebiedsontwikkeling is de rode draad bij de uitvoering van de Nota Ruimte. De gedachte bij gebiedsontwikkeling is dat de ruimtelijke opgave niet meer bepalend is voor een ontwikkeling maar juist de maatschappelijke opgave vanuit het gebied zelf.” (http://www.bna.nl 03-03-2010, geraadpleegd op 02-02-2011)

Even terug naar mijn woorden aan het begin van dit FPplan: “NB: wanneer ik spreek over een architect, heb ik het over ‘hij of zij die gebouwen ontwerpt en onder zijn of haar leiding doet uitvoeren’. Wanneer ik spreek over een ontwerper, heb ik het over de vormgever van een gebouw of gebied.” De definitie voor de architect heb ik uit het woordenboek. Als een architect werkelijk alleen gebouwen ontwerpt (en deze ontwerpen ook uitvoerd) en de rol van deze architect verbreedt zich naar gebiedsontwikkelaar, is de architect geen architect meer, maar een ontwerper geworden. De BNA zou stedenbouwkundigen nu ook toe moeten laten als lid.

Conclusie: het woord architect heeft niet meer de juiste betekenis, waardoor ik gedwongen ben het woord ‘ontwerper’ te gebruiken. Deze ontwerper heeft een maatschappelijke rol.

Geef een reactie